Đo trình độ và tiến độ

Cảm giác là thứ đo trình độ tệ nhất. Cảm giác của mình luôn nói một trong hai câu: "mình chẳng tiến gì cả" hoặc "chắc mình giỏi rồi". Cả hai đều sai vào những thời điểm khác nhau.

Nên mình chuyển sang đo bằng vài thứ cụ thể.

Thang CEFR, nói bằng tiếng người

CEFR là thang sáu bậc châu Âu dùng, từ A1 tới C2. Mô tả chính thức đọc khá khô, nên đây là bản mình tự dịch sang những việc làm được:

Bậc	Bạn làm được gì
A1	Hiểu câu chào hỏi, câu chỉ đường ngắn. Nói được về bản thân bằng vài câu rời.
A2	Xoay xở được việc mua bán, hỏi đường. Đọc được biển báo, tin nhắn ngắn.
B1	Theo được hội thoại chậm về chủ đề quen. Viết được email đơn giản. Đây là mốc "dùng được".
B2	Xem phim bắt được phần lớn. Tranh luận được. Đọc báo không cần tra liên tục. Phần lớn công việc yêu cầu mốc này.
C1	Nghe hiểu gần như mọi thứ, kể cả nói nhanh. Viết được văn bản dài mạch lạc.
C2	Bắt được cả sắc thái, đùa cợt, chơi chữ. Rất ít người học tới đây, và cũng ít khi cần.

Mốc đáng nhắm là B2

Mình khuyên lấy B2 làm đích, không phải C2.

B2 là chỗ tiếng Anh thôi làm bạn vướng: đi làm được, xem phim được, đọc sách được. Từ B2 lên C1 tốn thêm rất nhiều giờ để đổi lấy phần lợi nhỏ hơn nhiều.

Lên tới B2 rồi thì cứ sống bằng tiếng Anh, C1 sẽ tự tới.

Cần bao nhiêu giờ

Cambridge đưa ra ước lượng số giờ học có hướng dẫn tích lũy để đạt từng bậc, tính từ con số không:

Bậc	Giờ tích lũy
A1	60–80
A2	180–200
B1	350–400
B2	500–600
C1	700–800
C2	1.000–1.200

Đọc mấy con số này cần cẩn thận, vì mình từng hiểu sai chúng theo hướng lạc quan quá.

Đó là giờ có hướng dẫn, tức là giờ trong lớp cộng bài tập về nhà — thời gian được thiết kế để dạy bạn. Một giờ nghe podcast trong lúc rửa bát không tính bằng một giờ trong bảng đó.

Và đó là ước lượng cho người châu Âu. Tiếng Việt xa tiếng Anh hơn nhiều: khác hệ chữ về mặt phát âm, khác nhịp, không có biến đổi hình thái từ. Mình nghĩ người Việt nên cộng thêm kha khá vào mọi con số trong bảng.

Đừng dùng bảng này để tự chấm

Mình từng lấy tổng số giờ mình đã học chia ra rồi kết luận "vậy mình đang ở B2". Sai.

Bảng này để trả lời câu "còn bao xa", không phải câu "mình đang ở đâu". Muốn biết đang ở đâu thì phải đo bằng việc làm được, như phần dưới.

Bốn bài tự kiểm tra mình chạy mỗi tháng

Cái hay của bốn bài này là chúng không cần ai chấm, và làm hết chỉ mất chừng nửa tiếng.

1. Nghe — một tập phim mới, không phụ đề, 10 phút

Xem xong tự chấm: mình nắm được bao nhiêu phần cốt truyện? Ghi một con số phần trăm.

Quan trọng: phải là tập chưa xem, và cùng một bộ qua các tháng để so được.

2. Đọc — một trang sách mới, đếm từ lạ

Chọn một cuốn cố định làm thước. Mở đại một trang, gạch chân mọi từ không chắc nghĩa, đếm.

Con số này nên giảm dần. Từ 15 xuống 6 là một bước tiến lớn hơn cảm giác của bạn nhiều.

3. Nói — hai phút không dừng, có ghi âm

Bấm ghi âm, nói về một chủ đề bất kỳ trong đúng hai phút, không được dừng quá ba giây.

Nghe lại và đếm: bao nhiêu lần mình dừng lại vì bí từ?

4. Viết — 200 từ trong 20 phút, không tra gì

Đếm số từ viết được trong 20 phút. Rồi hôm sau đọc lại và đếm số lỗi mình tự tìm ra.

Cả hai con số đều có ý nghĩa: số từ đo tốc độ, số lỗi tự tìm ra đo khả năng tự sửa.

Mình ghi tám con số đó vào một bảng tính, mỗi tháng một dòng. Không phân tích gì cả, chỉ ghi.

Vì sao việc ghi lại quan trọng hơn việc đo

Bất kỳ tháng đơn lẻ nào cũng vô nghĩa. Có tháng mệt, có tháng bận, con số tụt xuống.

Nhưng nhìn sáu dòng liên tiếp thì đường đi hiện ra rõ ràng, và nó gần như luôn đi lên — kể cả trong những tháng mà cảm giác nói với mình là mình đang giậm chân.

Khi nào thì nên đi thi thật

Mình chỉ khuyên thi khi có lý do bên ngoài: xin việc, du học, xin visa.

Thi để "biết mình ở đâu" là cách đắt tiền để lấy một thông tin mà bốn bài trên cho bạn miễn phí.

Nếu phải thi, mình khuyên tách đôi rõ ràng: xây nền bằng nghe và đọc, rồi dành 8–12 tuần cuối cho kỹ thuật làm bài. Kỹ thuật làm bài là một môn riêng, và nó không làm tiếng Anh của bạn khá lên — nhưng nó làm điểm của bạn khá lên, và đó là hai chuyện khác nhau.

Nguồn cho bài này

Cambridge English. How long does it take to learn a language? — bảng giờ học có hướng dẫn theo từng bậc.
Council of Europe. CEFR level descriptions — mô tả chính thức sáu bậc A1–C2.

Bốn bài tự kiểm tra ở trên là của mình tự nghĩ ra, không lấy từ nghiên cứu nào. Chúng không đo được trình độ tuyệt đối — chúng chỉ đo được bạn của tháng này so với bạn của tháng trước, và đó là thứ mình cần.