Viết tiếng Anh
Vì sao mình tập viết trước khi tập nói, và vòng lặp ba bước mình dùng.
⏱ Khoảng 6 phút đọc
Mình bỏ quên viết gần hai năm. Lý do rất đơn giản: mình nghĩ mục tiêu của mình là nói được, nên viết là chuyện phụ.
Nhìn lại thì đó là một tính toán sai. Viết là cách rẻ nhất và ít sợ nhất để bắt đầu tạo ra tiếng Anh của chính mình.
Vì sao viết trước khi nói
Bạn có thời gian. Nói thì phải bật ra trong một giây. Viết thì được ngồi nghĩ, được sửa, được tra. Câu đầu tiên bạn tự tạo ra không nên là câu bạn phải tạo ra dưới áp lực.
Bạn nhìn thấy lỗi của mình. Nói xong là bay mất. Viết ra thì lỗi nằm đó, đọc lại được, đếm được.
Nó ép bạn dùng chủ động. Nghe và đọc chỉ cần nhận ra. Viết bắt bạn phải tự moi từ ra khỏi đầu, và lúc đó bạn mới biết mình thật sự có những từ nào.
Và nó chuyển thẳng sang nói. Những câu mình viết đi viết lại về bản thân, sở thích, công việc — sau này khi nói, chúng bật ra sẵn.
Bắt đầu bằng ba câu
Mình khuyên bắt đầu nhỏ tới mức không có lý do gì để bỏ.
Ba câu mỗi ngày. Về thứ mình vừa xem, vừa ăn, hoặc vừa bực mình. Không cần hay.
Vài mồi mình hay dùng khi bí:
- Tóm tắt tập phim vừa xem trong 5 câu.
- Ba việc mình làm hôm nay, mỗi việc một câu.
- Một thứ mình không đồng ý và vì sao.
- Giải thích công việc của mình cho một người không cùng ngành.
Viết từ ý, đừng viết từ câu tiếng Việt
Đây là quy tắc quan trọng nhất của mình khi viết.
Nếu bạn nghĩ ra một câu tiếng Việt rồi dịch, bạn sẽ ra những câu như "I very like it".
Cách mình làm: nghĩ ra ý thôi, rồi tự hỏi "trong phim mình xem, người ta nói ý này kiểu gì?". Nếu không nhớ ra cấu trúc nào thì viết một câu đơn giản hơn. Câu đơn giản mà đúng luôn tốt hơn câu phức tạp mà dịch cứng.
Vòng lặp ba bước
Viết mà không có ai sửa thì bạn chỉ đang củng cố lỗi của chính mình. Đây là vòng lặp mình dùng.
1. Viết, không tra gì cả
Viết một mạch cho hết. Chỗ nào không biết từ thì để trống hoặc viết đại tiếng Việt vào rồi đi tiếp.
Bước này để đo xem thật sự mình có sẵn những gì trong đầu.
2. Hôm sau đọc lại và tự sửa
Để qua một ngày rồi mới sửa. Đọc lại ngay thì mắt vẫn thấy thứ mình định viết, không thấy thứ mình đã viết.
Lúc này mới được tra từ điển, tra cụm từ đi kèm, sửa thoải mái.
3. Nhờ sửa, rồi mang lỗi vào Anki
Đưa cho người khác sửa. Chỉ nhặt những lỗi lặp lại, không nhặt lỗi lẻ.
Một lỗi lặp ba lần trong một tháng thì đáng làm một thẻ. Một lỗi vấp một lần thì bỏ qua.
Bước 3 là bước quyết định. Không có nó thì hai bước đầu chỉ là viết cho vui.
Nhờ ai sửa
| Cách | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| Cộng đồng học ngôn ngữ trên mạng | Miễn phí, người thật | Chờ lâu, chất lượng thất thường |
| Mô hình ngôn ngữ | Sửa ngay, không giới hạn | Hay "làm đẹp" câu quá tay, phải biết cách hỏi |
| Gia sư trả phí | Sửa có hệ thống, nhớ lỗi cũ của bạn | Tốn tiền |
Mẹo khi nhờ máy sửa: đừng hỏi "sửa giúp mình đoạn này". Nó sẽ viết lại thành một đoạn hay hơn hẳn mà bạn học được rất ít.
Mình hỏi thế này:
Đây là đoạn của một người học tiếng Anh. Chỉ sửa những chỗ sai hoặc người bản xứ không nói vậy. Giữ nguyên giọng văn và độ khó. Với mỗi chỗ sửa, ghi một dòng giải thích ngắn. Đừng viết lại cả đoạn.
Câu cuối cùng là câu quan trọng nhất.
Chỗ người Việt hay sai
Đây là những lỗi mình sửa mãi mới hết, và mình thấy gần như ai cũng mắc.
- Mạo từ. Tiếng Việt không có a/an/the, nên mình hoặc quên hẳn, hoặc rắc bừa vào. Đây là lỗi cuối cùng mình sửa được, và mình sửa được chủ yếu nhờ đọc nhiều chứ không nhờ học luật.
- Số nhiều. many book, two child. Tiếng Việt không đổi hình thái danh từ.
- Thì. Trong tiếng Việt thời gian nằm ở đã, đang, sẽ — bỏ đi câu vẫn hiểu. Tiếng Anh thì động từ bắt buộc phải đổi.
- Chủ ngữ giả. "Hôm nay trời mưa" không có chủ ngữ. Tiếng Anh bắt buộc: It's raining today.
- Trật tự tính từ. a red big car nghe sai với người bản xứ, đúng phải là a big red car. Không ai học thuộc thứ tự này cả, nhưng đọc nhiều thì tự thấy chối tai.
Viết nhiều hay viết kỹ
Mình chia đôi, giống như hai chế độ đọc.
Viết nhiều — nhật ký ba câu, bình luận trên mạng, ghi chú. Không sửa, không tra. Mục tiêu là quen tay và nhanh hơn.
Viết kỹ — mỗi tuần một đoạn khoảng 200 từ, chạy đủ vòng lặp ba bước ở trên. Mục tiêu là tìm ra lỗi lặp của mình.
Viết nhiều mà không có buổi viết kỹ nào thì lỗi của bạn sẽ đóng băng ở đúng chỗ nó đang đứng.
Nguồn cho bài này
- Nation, I.S.P. (2007). The four strands. — viết thuộc mảnh "nói ra có nghĩa", một trong bốn mảnh cần có. Xem thêm Bốn mảnh ghép.
- Nation, I.S.P. What should every ESL teacher know? — cuốn mỏng miễn phí, chương về viết ngắn và rất thực dụng.
Phần lỗi hay gặp của người Việt là mình tự tổng kết từ nhật ký của chính mình, không phải số liệu nghiên cứu.